El FilibusteVirus

 

Kabanata 1: Ang Bapor Tabo sa Gitna ng Pandemiya

 

Sa gitna ng community quarantine, nagsimula ang kuwento sa paglalakbay ng bapor tabo sakay-sakay ang higit 110 milyong katao. Naglalayag ito sa Manila Bay galing ng lungsod Dabaw. Nasa itaas na kubyerta ng bapor ang ilang matataas na tao sa lipunan, tulad ni Don Custodio na dakilang alalay at tagapagsalita ng pamahalaan, si Ben Zayb na isang mamamahayag, ang negosyanteng si Donya Victorina, si Padre Salvi, at ang mag-aalahas na si Simoun. Napag-usapan nila ang kumikinang-kinang na puting buhanginan sa may dalampasigan ng Manila Bay na animo’y white sand ng isang sikat na beach resort ngunit artipisyal lamang ito na kung tawagin ay dolomite, isang uri ng buhangin.

 

Ayon kay Simoun, dapat sana’y ipinamahagi na lamang ang milyon-milyong pondo ng rehabilitasyon nito sa mga nagugutom, mga walang trabaho, o mga manggagawang mababa ang sweldo lalo na ngayong may krisis-pangkalusugan. Tinutulan naman ito ni Don Custodio, aniya hindi naman kakayaning pakainin o bigyang-sustento ang lahat ng tao ng halos 389 milyong badyet lamang nito at isa pa ito’y bahagi lang ng pagpapaganda ng siyudad na makatutulong din umano sa mental health lalo na ngayong pandemiya. Sinabi naman ni Donya Victorina na mas mabuting gawing subdibisyon na lamang ang mga bakanteng pampang na tinambakan ng dolomite sand, magbibigay-oportunidad pa ito sa mga taong-lansangan na pagala-gala lang at walang matirahan, isasangguni raw niya ito sa real estate company ng kaniyang pamilya. Sinita naman ni Padre Salvi ang lahat dahil sa hindi pagsunod sa mga health protocols. Napansin niyang walang mga facemask at hindi nasusunod ang social distancing. Ngunit sinabi naman ni Don Custodio na lahat ng nasa itaas na kubyerta ay negatibo naman ang mga swab test. Sinagot din ni Simoun ang prayle dahil ito mismo ay walang suot na facemask ngunit diin ni Padre Salvi na ang Diyos naman daw ang magliligtas sa kaniya at hindi ang facemask laban sa COVID-19.

 

Samantala, sa ibaba na kubyerta siksikan ang mga tao. Naroon lahat ng mga tinatawag na ‘indio’. Sama-sama ang lahat, walang social at physical distancing, hindi lahat naka-facemask at face shield. Ayon kay Basilio na naroon din sa ibaba, matagal nang may social distancing sa bansa. Matagal nang hiwalay at binubukod ang mga oportunidad at pribilehiyo ng dalawang magkaibang estado sa buhay ng mga tao, at makikita ito kahit sa dalawang palapag pa lamang ng bapor. Kasama ni Basilio sa ibabang kubyerta ang kaibigang si Isagani. Kausap nilang dalawa si Kapitan Basilio at ipinaliliwanag ang panawagan ng mga mag-aaral na Academic Freeze habang nasa gitna ng pandemiya ang bansa. Tutol naman dito si Kapitan Basilio dahil sayang daw ang panahon. Bumaba rin si Simoun upang makita sina Basilio at Isagani, inalok niya itong uminom ng serbesa ngunit tumanggi ang dalawa. Ayon sa mga binata may liquor ban daw kahit sa loob ng bapor para sa mga indio dahil sa community quarantine na ipinatutupad. Tanging mga nasa itaas na kubyerta lang daw ang maaaring uminom ng alak. Inaasahan namang pagbaba ng lahat mula sa bapor ay magkaka-quarantine muna ang mga pasahero sa loob ng 14 na araw bago bumalik sa mga kani-kaniyang bahay, ngunit hindi raw ito sa pilitan.

 

 

Kabanata 2: Si Basilio at Si Simoun

 

Gabi ng Noche Buena, dinalaw ni Basilio ang puntod ng ina sa isang gubat. Naalala pa rin niya ang tagpo ilan taon na ang nakararaan. Taong 2016 nang mabaril ang kaniyang ina ng guardia sibil matapos mapagkamalang nagtutulak ng ilegal na droga. Ito ang panahong marami rin ang napapatay dahil sa operasyon ng Oplan Tokhang. Si Sisa na ina ng binata ay isa sa mga biktimang hindi na rin nabigyan ng tunay na hustisya. Magpapasko rin noon ng ilibing ni Basilio kasabay ng kaniyang ina ang isang lalaking duguan at nanghihingalo, ito ma’y pinaghahanap din ng mga guardia sibil dahil sa bintang na isang rebelede at kalaban ng gobyerno. Nadinig pa ni Basilio noon ang wika ng nanghihingalong lalaki, ani nito “Kayong makakakita, batiin ninyo siya at huwag kalimutan ang mga nalugmok sa dilim ng gabi.”

 

Paalis na sana ng gubat si Basilio dahil aabutan na siya ng oras ng curfew at naiwan pa niya ang kaniyang quarantine pass nang biglang nakarinig siya ng isang kaluskos. Nang tingnan niya ay si Simoun na tila may hinuhukay ngunit nang lapitan niya pa nang husto ay naaninag niyang iyon ay si Crisostomo Ibarra matapos alisin ng mag-aalahas ang facemask at face shield nito. Nang magpakita siya sa mag-aalahas, agad siyang tinutukan ng rebolber nito. Nakaramdam si Basilio ng takot ngunit pinawi rin ito ni Simoun. Nakapag-usap ang dalawa.

 

Niyaya ni Simoun ang binata na umanib sa binabalak niyang panawagan na bumaba na sa tungkulin ang Kapitan Heneral dahil hindi na nito kayang hawakan ang bansa ngayong tumitindi ang panganib ng COVID-19. Ngunit tinanggihan ito ni Basilio. Ayon sa binata, estudyante pa lang siya at nais lamang ay Academic Freeze ngayong may pandemiya. Hindi raw kaya ng maraming mag-aaral ang distance learning. Maapektuhan din daw nito ang kalidad ng edukasyon hindi lang dahil sa walang face-toface classes kundi dahil na rin sa nararanasang mental health problems ng mga kabataan ngayong pandemiya. Tinutulan naman ito ni Simoun, para sa kaniya para sa mabilisang pagresolba. Aniya, kaya nanamantala ang mga pasista ay dahil sa kawalang-kibo ng marami. Ang ilan daw ay nakikisangkot lang sa mga isyu kapag sila’y apektado na. Kailangan na raw lumabas ng akademiya at hindi lang sa pagpapa-trend ng #OustKapitanHeneral kumilos ang marami. Habang nananahimik daw ang iba ay patuloy na kukunsintihin lamang nito ang krisis ng bayan ngayong pandemiya tulad ng pagtugon sa kulang-kulang na ayuda, kawalan ng trabaho, palaki nang palaking utang ng pamahalaan, pagbagsak ng mga healthcare units, pagdami ng mga tinatamaan ng virus, sa sigalot sa teritoryo, malawakang gutom, at marami pang iba. Sana raw ay maisip ni Basilio ang mga isyung ito at huwag lamang ang isyu sa sistema ng edukasyon lalo na’t siya ay isang medical student at maituturing ding medical frontliner kapag nakatapos na ng pag-aaral.

 

 

Kabanata 3: Ang Pamilya ni Tales

 

Ang pamilya ni Tales ay nakatira malayo sa kabayanan kasama ng iba pang pamilya. Dahil rito hindi sila madalas mabigyan ng mga food packs kapag may mga relief operations. Hindi rin nakatanggap ang barangay nila ng ayuda mula sa Social Amelioration Program (SAP) ng gobyerno buhat pa nang magsimula ito. Tanging pagsasaka lang ang ikinabubuhay ni Tales na kinikilala bilang Kabesa de Barangay. Siya rin a dating drayber ng jeep ngunit natanggal sa pamamasada mula nang i-phase out ang mga lumang jeep. Ang kaniyang ama na si Tandang Selo ay hindi na nakapagsalita o napipi na mula nang maburyong sa bahay dahil sa ipinagbabawal lumabas ang mga senior citizen. Masyado raw kasing delikado ang mga matatanda sa virus ngunit naniniwala naman ang matanda na sila ang mauunang mabakunahan sa oras na magkaroon ng ng bakuna kontra COVID-19. Dahil sa hirap ng buhay, namasukang katulong na ang anak na babae ni Tales na si Juli sa kamag-anak nito habang ang anak na lalaking si Tano ay patuloy na pumapasok sa kursong Criminology.

 

Ikinasama ng loob ni Tales ang masalimuot na sinapit ng kaniyang pamilya. Dinamdam nang husto ng dating kabesa ang pagsasawalang-bahala sa kanila ng gobyerno. Tuwing nagtutungo siya sa munisipyo ay palagi siyang nakatatanggap ng sagot na maghintay lamang ng darating na tulong. Hindi rin niya magawang tuligsain sapagkat sasagutin lamang siya ng kaniyang mga kapitbahay na ginawang diyos-diyosan ang pamahalaan. Laging sinasambit ng mga kapitbahay ni Tales kung ano raw bang ambag ng magsasaka kung panay ang reklamo nito. Hindi na rin ito sinasagot ni Tales dahil ayaw niyang mauwi ang lahat ng sa gulo. Dahil sa hindi na matanggap ni Tales ang mga nangyayari, mag-isa siyang umalis ng kanilang tahanan. Hindi siya nagsabi kahit kanino kung saan siya pupunta ngunit naging bulung-bulungan sa kanilang pamayanan na sumama si Tales sa mga tulisan at planong pabagsakin ang gobyerno.

 

 

Kabanata 4: Ang mga Tuta

 

Sa Los Baños, isang mañanita ang nagaganap dahil sa pagdiriwang ng kaarawan ng isa sa mga pinuno ng mga guardia sibil. Nagsusugal ang ilang matataas na opisyal at mga prayle sa pangunguna ng Kapitan Heneral. Naroon din si Simoun na kilalang malapit sa Kapitan Heneral kahit na may maitim na balak. Napakarami ang dumalo kahit pa ipinagbabawal ang mass gathering. Habang naglalaro ng baraha, napag-usapan ng lahat ang ilang mga usapin at panukala upang mapagdesisyunan na rin ng Kapitan Heneral.

 

Ayon sa isang kawani ng gobyerno, dapat na raw tuluyang mapasara ang pinakamalaking istasyong ng telebisyon at radyo sa bansa. Hindi na raw dapat itong bigyan pa ng panibagong prangkisa dahil sa hindi tamang pagababyad ng buwis. Ang may-ari rin daw ng kompanyang ito ay kinamumuhian ng Kapitan Heneral. Ngunit ng tanungin ni Simoun kung may mga datos bang magpapatunay sa isyu ng buwis ng kompanya ay walang maipakita ang kawani. Ayon sa mag-aalahas ay mahihirapan ipasara ang isang kompanya kung wala naman itong nilalabag na batas. Sinabi naman ng Kapitan Heneral na gamiting dahilan sa pagpapasara ay ang hindi pagsuporta ng himpilan sa mga polisya ng gobyerno.

 

Sumunod na pinag-usapan ang pagpasa ng Anti-Terror Law. Makatarungan daw ito sabi ng mga prayle sapagkat dumarami na ang mga komunista na kumakalaban sa gobyerno at nagpapalaganap ng terorismo. Tinanong ni Simoun ang isang prayle kung ano raw ba ang depinisyon niya para sa komunismo sapagkat hindi ito malinaw sa ipinasang batas. Nababahala kasi ang mag-aalahas dahil maaari itong magresulta ng red-tagging o basta-bastang pagbintang sa mga taong nagbibigay lamang ng saloobin sa mga isyung panlipunan. Hindi naman siya sinagot ng prayle at sinabing humanap na lamang diksyonaryo para sa kahulugan. Sinabi naman ng isang kawani ng gobyerno na walang dapat ikatakot ang mga tao kung hindi naman talaga sila bahagi ng mga komunista at teroristang grupo na balak pabagsakin ang gobyerno. Ipinaliwanag niya rin na ang mga kritiko ng Anti-Terror Law ay parang mga audience lamang ng TV show na kahit anong puna ay wala ring nagagawa dahil patuloy naman itong nanonood ng programa. Ang kawani ng gobyernong ito ay dating TV Host ng isang sikat na noontime show bago ito pumasok sa politika.

 

Huling napag-usapan ang panawagan na Academic Freeze ng mga mag-aaral. Ayon sa isang prayle, hindi na kailangang ihinto ang pag-aaral ng mga estudyante dahil nakahanda naman na ang mga modules at uso na ngayong panahon ang online classes. Ngunit kinuwestiyon naman ito ni Simoun dahil naglalabasan umano ang ilang mga maling impormasyon sa mga learning modules habang ang online classes naman ay mahirap tugunan dahil sa kakulangan ng mga gadgets ng bata at mahinang internet speed ng bansa. Sinagot si Simoun ng isa na namang kawani ng gobyerno, simple lang daw ang solusyon. Ito ay huwag mag-enroll ang bata kung hindi nito kaya ang distance learning. Dagdag pa niya, kung gusto may paraan at kung ayaw maraming dahilan.

 

Dahil sa panawagang ito ng mga estudyante, napunta ang usapan sa napapansing pagiging aktibo ng mga kabataang at nakikisali maging sa mga isyu ng bayan. Binalaan tuloy ng Padre Salvi na kung hahayaan ang mga kabataan sa kanilang mga ipinaglalabang prinsipyo’t paniniwala ay maaari itong magresulta sa kanila ng pagiging pilibustero. Sumagot naman si Simoun sa prayle at sinabing dapat pa ngang matuwa silang matatanda sapagkat ang pakikisangkot ng mga kabataan sa mga isyu ay bunga ng kanilang seryosong pag-aaral, ito raw ang itinuturo sa mga estudyante sa akademiya ngayon, ang malaya, kritikal, marubdob na pagpapahalaga sa mga isyung panlipunan. Ngunit ayon sa prayle, ang pakikisangkot ng mga estudyante ay sumusubra na dahil tila kinakalaban na nito ang pamahalaan. Ayon naman kay Simoun ay hindi dapat magpaapekto sa mga pagkilos na ginagawa ng mga kabataan sapagkat pagdating panahon ay sila rin ang aani ng kanilang mga ipinaglalaban. Husgahan na lamang sila sa panahong sila na ang namumuno at nagpapatakbo sa bayan.

 

Sa mga balitaktakan, tila hindi narinig na nagsalita ang Kapitan Heneral. Pagod raw ito at walang ganang magtrabaho. Siya raw kasi ay “night person” na mas maganang nagtatrabaho sa gabi kaysa sa araw. Ang sinabi lang niya ay kung may mga pangangailangan, marami raw pera ang gobyerno at kung kulang naman ang pondo maaaring umutang sa labas ng bansa.

 

 

Kabanata 5: Ang Klase sa New Normal

 

          Hindi napatigil ng pandemiya ang mga klase sa paaralan. Natuloy pa rin kahit walang face to face classes. Online ang sistema ng edukasyon, nangangailangan ito ng matatag na internet connectivity. Kung hindi naman kakayanin ang online learning, maaari magpatuloy sa pamamagitan ng modular learning kung saan may mga nakaimprentang modules para sa mga estudyante na sasagutan sa kani-kanilang mga tahanan. Ito na raw ang “new normal” na pag-aaral.

         

          Isang mag-aaral ang nais nang huminto ng pag-aaral. Siya si Placido Penitente. Ayaw na niyang magpatuloy hindi dahil walang face to face na klase kundi dahil sa matagal nang kabulukan ng sistemang pang-edukasyon. Aniya, pumapasok na lamang ang mga estudyante kahit noong wala pang pandemiya para lang gumawa ng mga ipinapagawa ng mga guro at hindi na para matuto. Ang paggawa at pagpapasa ng mga requirements ay tanda na agad ng pasadong grado. Sa madaling salita, pumapasok na lamang ang mga estudyante para pumasa at hindi na para may matutunan pa. At ngayong online at modular ang sistema, lalo lang nitong palalalain ang problema sa edukasyon, ang unti-unting kawalan ng kalidad at tuluyang kawalan ng ganap na pagkatuto.

 

Ngunit ayon din kay Placido, hindi ito kasalanan ng mga guro, biktima rin daw sila ng bulok na sistema. Kasalanan daw ito ng nakasanayang sistema at paniniwala na ang edukasyon ay tulay lamang para sa trabaho. Nag-aaral lang ang tao sa ekswelahan para magkatrabaho sa hinaharap. Hindi raw ito ang layunin ng edukasyon. Ang layunin ng edukasyon ay para maging marunong ang tao sa buhay, sa pamumuhay, at pakikipamuhay. Ang layunin ng edukasyon ay para makilala ng tao ang mundo at makipagkaibigan dito. Ang layunin ng edukasyon ay para tumakas ang tao sa kamangmangan na nagpahirap at nagpaalipin sa sangkatauhan. Ang itinakdang sistema ang dahilan kung kaya’t walang oportunidad ang mga taong nakapagtapos ng pag-aaral, walang magandang trabaho at sapat na sweldo ang mga taong nagpakahusay sa akademiya. Sinayang ng bulok ng sistema ang kahusayan ng mga iskolar na nangibang-bansa na lamang para doon gamitin ang pinag-aralan imbes na sa sariling bayan. Kaya naman ang mga dayuhan ang nakikinabang sa galling at talino ng mga Pilipino.

 

Kahit na ayaw na ni Placido ay nagpatuloy siya sa pag-aaral dahil sa pamimilit ng ina. Hindi rin naman mahihirapan sa distance learning si Placido sapagkat kaya naman ng pamilya na itaguyod ang kaniyang pag-aaral, mayroong sapat na gadget at internet connectivity sa bahay ng mag-aaral. Ang inaalala niya lang ay ang iba pang kamag-aral tulad ni Isagani na kaniyang kaibigan na hindi galling sa mayamang pamilya. Paniguradong modular ang pipiliin ng kaniyang kaibigan dahil wala itong pag-aaring gadget at nagtutungo lang sa mga computer shops kapag may mga gawaing pampaaralan na dapat tapusin. Kung si Placido nga lang ang masusunod, nais niyang mag-modular na lang din dahil ayaw na niyang maging guro si Padre Millon, ang prayle nagtuturo sa kanila ng Pisika at iba pang sangay ng agham. Ayaw na ayaw ni Placido sa gurong ito dahil hindi naman daw ito nagtuturo sa klase, bagkus puro tanong lang sa mga estudyante at kapag hindi nasagot ang tanong ay saka ipapahiya. Hindi rin gusto ni Placido ang klase ni Padre Millon dahil nauuwi lang lagi sa sermon ang pagtuturo ng prayle sa halip na mga aralin.

 

 

Kabanata 6: Sina Maria Clara, Juli, at iba pang Kababaihan

 

          Madalas marinig ang paniniwalang ‘sa likod ng tagumpay ng lalaki ay isang babae’ kaya kahit sa gitna ng pandemiya, mga kababaihan ang makikitang nangunguna. Nabalitaan ng mga taga-San Diego ang pamumuno ni Jacinta Arden, ang punong ministro ng bansang New Zealand kung paano nito hinawakan ang kaniyang pamahalaan sa kabila ng pagkalat ng virus sa buon mundo. Hinangaan siya ng mga lider ng iba’t ibang bansa dahil sa maagap na pagtugon sa noo’y pagsisimula pa lamang ng hawaan. Agad siyang nagpatupad ng kabi-kabilang lockdown at nagbigay ng agarang tulong sa mga maaapektuhan ng pagsasara ng kanilang ekonomiya. Naging tanyag din si Tsai Ing-Wen na pangulo ng bansang Taiwan nang maiwasan ang malawakang pagkalat ng virus kahit katabi lang ng kanilang isla ang bansang Tsina na pinagmulan ng mapanganib na sakit. Sa katunayan, noong natataranta na ang daigdig at hindi na mapakali sa delubyong nangyayari ay nasa halos nasa 400 kumpirmadong kaso lang ng mga tinamaan ng sakit mayroon ang Taiwan noong ika-14 ng Abril, 2020. Patunay lang na kakikitaan ng potensyal ang mga kababaihan sa panahon ng pangangailangan.

 

          Samantala, hindi rin magkandaugaga si Maria Clara sa pagtulong sa mga naaapektuhan ng virus kahit na nasa kumbento na siya at kasalukuyang nagmomongha. Siya mismo ay nagparehistro na maging miyembro ng kilalang organisasyon sa bansa tuwing panahong ng krisis, ang Red Cross. Nagpatayo siya ng mga tent sa labas ng mga ospital upang magamit ng mga nagsisiksikang pasyenteng tinamaan ng sakit. Ginamit niya rin ang sarili niyang ipon para ipambili ng mga Personal Protective Equipment (PPE) para sa mga manggagawang medical na nangunguna sa pagtugon sa mapaminsalang virus. Nagbigay sila ng mga kasama niyang mongha ng mga relief package sa mga nawalan ng trabaho dahil sa mga lockdown. Ang simpleng anak-anakan lamang noon ng mayamang mangangalakal na si Kapitan Tiago ay naging pilantropo na rin tulad ng kaniyang amain. Itinuturing tuloy siyang anghel ng mga taga-San Diego, ang iba pa nga’y kinikilala siyang Darna ng totoong buhay, isang kilalang superhero mula sa Komiks.

 

          Isa nga sa naisip ni Maria Clara at iba pang mongha na mabilis na tutugon sa nagugutom na mga kababayan ay ang pagbibigay ng libre at mainit na lugaw. Bukod kasi sa mura lang ang mga sangkap nito ay pinakamabilis din itong lutuin at agad na mapanglalamang tiyan. Subalit sa kalagitnaan ng pagrarasyon nila ng mga lugaw ay sinalubong sila ng mga guardia sibil na nagbabantay ng mga lansangan sa oras ng curfew. Anila, bawal na raw lumabas kapag gabi upang mapigilan ang pagkalat ng virus. Nagtaka naman ang mga mongha sa pagbabawal sa kanila, tanong pa nila na kung sa gabi lang daw ba kumakalat ang virus kaya nagpapatupad ng curfew. Sinabi rin nila na nagbibigay sila ng mga libreng lugaw sa mga bahay-bahay upang makatulong sa mga nagugutom ngunit muli silang pinagbawalan dahil ayon mismo sa mga guardia sibil, ‘lugaw is not essential’. Nabigla naman sina Maria Clara, wala silang nagawa at bumalik na lang ng kumbento. Ngunit bago sila umalis, nanghingi rin ng kaunting lugaw ang mga guardia sibil dahil gusto raw nilang mainitan ang kanilang mga tiyan lalo na’t buong magdamag silang magbabantay ng mga iskinita’t kalsadahan.

 

Nang mamasukan si Juli bilang katulong sa tiyahing si Hermana Penchang dahil sa kawalan ng hanapbuhay ng pamilya, abot-abot na panlalait ang kaniyang naranasan na naging sanhi upang hindi na niya ituloy ang paninilbihan kahit sa sarili niyang kamag-anak. Sa halip, bumalik siya sa kanilang pamayanan upang makapag-isip ng plano na makatutulong sa mga nangangailangan ngayong pandemiya. Itinayo niya ang isang naiibang programa na makapagbibigay ng simpleng ayuda para sa mga naghihirap sa panahong ito. Inilunsad niya ang ‘community pantry’ kung saan hinikayat niya ang mga nakaaangat sa buhay na magbigay ng sobra-sobrang supply ng pagkain at magsisilbing ‘pantry’ ng mga taong nangangailangan ngayon lalo na ng pagkain. Aniya, magbigay ayon sa kakayahan at kumuha ayon sa pangangailangan. Isang paniniwala na naging sanhi naman ng paninira sa kaniya.

 

 Maraming mga opisyal ng gobyerno, mga prayle, at ilang mga guardia sibil ang pumuna sa mga pagkilos ni Juli tungkol sa programang community pantry. Maliban kasi sa nagiging sanhi ng kawalan ng social distancing dahil sa pag-uunahan at pagsisiksikan ng ilan na makakuha ng mga pagkain ay iniimpluwensiyahan pa raw ni Juli ang isip ng mga tao na hindi sila tinutulungan o nagkukulang na ang pagseserbisyo ng pamahalaan. Ngunit ang tugon ng dalaga ay dapat pa nga na matuwa ang pamahalaan dahil pagkakawanggawa ang ipinapakita ng mga taong nagbibigay ng donasyon sapagkat kulang naman talaga ang ayudang ibinibigay ng gobyerno. Hindi sumang-ayon dito ang ilang opisyal at tinawag pa nila si Juli na alagad ng mga komunista at NPA na gustong magpabagsak sa gobyerno. Binalaan nila si Juli at mga kasamahan nitong itigil na ang pagsasagawa ng community pantry dahil baka hindi lang red-tagging ang makuha nila kundi mas higit pa sa inaasahan. Napilitan tuloy si Juli na ihinto ang kaniyang programa, nalungkot tuloy ang ilan lalo na ang mga taong ilang araw na ring kumakalam ang sikmura at umaasa lang sa mga ganitong libreng serbisyo. Kinumpiska naman ng mga guardia sibil ang mga natirang gulay, prutas, itlog, de lata, bigas, at iba pa mula sa isinarang community pantry.

 

Maliban kina Maria Clara, Juli, at kanilang mga kasamahan, may isa pang babaeng tumutulong sa mga nangangailangan sa gitna ng pandemiya. Bago pa man kumalat ang virus, nagbibigay na ng babala’t impormasyon ang babaeng ito sa kaniyang programa sa radyo ukol sa mapaminsalang sakit. Nang magkaroon ng lockdown at walang masakyan ang mga medical workers dahil pagtigil ng mga pampublikong sasakyan na pumasada, naglaan ang babaeng ito ng mga libreng shuttle bus para masakyan ng mga manggagawang nangunguna sa pagpuksa ng sakuna. Nagpatayo rin siya ng mga dormitoryo sa mga manggagawang natatakot umuwi sa kani-kanilang tahanan sa pangambang may dala-dala silang virus, nagpatahi rin siya ng PPEs na ibinigay sa mga ospital, at naglunsad ng isang telekonsultasyon para sa mga ngangailangan ng tugon sa mental na kalusugan ng ilang mga matagal nang nakakulong sa kani-kanilang bahay at may mga personal na suliranin. Subalit ang babaeng ito ay inuulan ng batikos dahil daw sa pang-aagaw ng atensyon at pakikipagkompitensya pa sa pamahalaan sa usapin ng pagtulong. Ngunit ipinagtatanggol naman siya ng kaniyang mga tagasuporta at sinasabing mas may kakayahan pa siya sa pamamahala ng krisis na ito kaysa sa Kapitan Heneral na walang ginagawa kundi magtalumpati lang lingo-linggo ukol sa kalagayan ng bansa. Gayunpaman, matapang ang babaeng ito at patuloy sa pagbibigay ng agarang serbisyo sa mga naaapektuhan ng pandemiya. Ang babaeng ito ay nagngangalang Leonor.

 

 

Ang kuwento ay magpapatuloy hangga’t hindi pa nabibigyan ng lunas ang

mapaminsalang virus na kumakalat. Ngunit tandan na bago pa man dumating ang COVID-19 na sanhi ng pandemiyang nararanasan, matagal nang may sakit ang lipunang Pilipino. Isang sakit na mahirap malunasan, tila kanser na pumapatay sa katawan ng bayan.