MAHARLIKA AT ANG SINAUNANG PANAHON

Likha ni: Jun-Jun

            Ang Maharlika ay galing sa sinaunang wika ng India na ‘Sanskrit’. Nagmula ito sa salitang maharddhika na nangangahulugang “isang taong mayaman, marunong o maalam”. Sa kasalukuyan naman, kilala ang salitang Maharlika bilang dakilang tao o taong may dangal. Kadalasan, itinuturing na maharlika ang mga hari o reyna, prinsipe o prinsesa, duke o dukesa, at lahat ng mga taong nabibilang sa isang monarkiya. Ngunit kung babalikan ang kasaysayan ng bansa, makikita ang mga maharlika bilang mababang uri ng mga katutubo. Ang mga maharlika ay nagsisilbi lamang sa mga Datu o Rajah na pinuno ng iba’t ibang tribo o pangkat noong prekolonyal na panahon o panahong bago dumating ang mga kastila.

            Kung kasaysayan din naman ang gagamitin, ang Maharlika ay mula sa dalawang salitang mahar at lingga na kapwa galing sa wikang Malayo-Polynesian na pinag-ugatan din ng ating mga wika. Ang kahulugan ng mahar ay “malaki” at ang lingga naman ay “ari ng lalaki”. Ginamit ito sa mga dugong-bughaw gaya ng mga Datu at Rajah noong panahong prekolonyal dahil itinuturing na angkop na katawagan. Dahil sila ang may pinakamataas ang ranggo at lahat ng superlatibo – pinakamagagaling, pinakamatatapang, pinakamalalakas, pinakamatatalino, pinakamakikisig, at iba pa.

Hindi na nalalayo na kahit ang tagong parte ng iginagalang na pinuno ay may pinakamalaking bagay sa katawan niya, may katotohanan man o wala. ‘May malaking bayag, may malaking paninindigan’, angkop na maging isang pinuno ng pangkat. Gayon man, masyadong “patriarkal” ang paniniwalang ito, tila mga kalalakihan lamang ang maaaring mamuno ng mga tribo at sa mga pakikidigma.

Sinaunang sistema noong Prekolonyal na Panahon

            Panahon pa lamang ng mga katutubo ay kabilang na ang maharlika sa sinaunang sistema ng lipunan. Ito’y kung paano nauuri ang mga tao batay sa kanilang silbi sa pangkat na kinabibilangan.

            Una ay ang mga Maginoo ay ang pinakamataas na uri ng mga tao noong sinaunang lipunang tagalog. Bilang paggalang, pinararangalan ng bansag na “Ginoo” ang mga tao, babae man o lalaki. Ang mga Datu o Rajah ay tinatawag na “Ginoon”. Tulad ng terminong “Gat” na popular na tawag kay Rizal at Bonifacio, nangangahulugan itong Panginoon na lalaki. “Dayang” para sa Panginoon na babae.

            Ang Panginoon ay tawag sa mga nagmamay-ari ng mga ari-arian at malalaking lupain. Kaya mayroong terminong “Panginoong May lupa”. Ngunit kung tutuusin, ang Panginoon ay pinaikling “poon” lamang na may katumbas sa wikang Ingles na Milord o Milady na ibig sabihin ngayon ay ginoo o ginang. Ang salitang “poon” ay kilala na ngayon bilang “po” na ginagamit bilang pagpapahayag ng paggalang sa mga nakatatanda. Halimbawa’y Oo poon na ngayon ay Opo.

Ang Datu ay ang pinuno o chief sa isang pangkat ng mga katutubo noon, partikular na ang mga tribo. Ang terminong ito ay madalas ginagamit noon sa Luzon at Visayas. Samantalang ang Rajah na tinatawag ding Lakan ay isang salitang Hindu mula sa Malaysia.

            Ikalawa ay ang mga Timawa ay nasa gitnang uri at nagmamay-ari ng sariling lupa nang walang ibinibigay na regular na kabayaran sa mga Maginoo. Ngunit nagsisilbi rin sila sa mga Datu. Maaari ring magpalit ng pinagsisilbihan ang mga Timawa kapag sila’y nakapangasawa ng mula sa ibang tribo.

            Sumunod ay ang mga Maharlika na karaniwang mga mandirigmang tagalog. Halos magkatulad lamang ang kanilang mga karapatan at obligasyon sa mga Timawa. Sa panahon ng digmaan, ang mga Maharlika ay dapat magtanggol at magbigay-proteksiyon sa mga Datu o Maginoo. Ngunit kaiba sa mga Timawa, hindi basta nakapagpapalit ng pinagsisilbihan ang mga Maharlika ng kanilang Datu, kung hindi sila magbabayad ng malaking halaga sa Maginoo.

            Panghuli ay ang mga Alipin na pinakamababang uri sa lahat ng antas. Tinatawag din sa Visayas na Uripon. Ngunit mali ang interpretasyon ng marami sa mga Alipin bilang sunud-sunuran lamang na itinuro ng Kanluraning pag-iisip. Hindi Alipin ang mga taong may kadena sa leeg at binebenta sa merkado bilang isang puta. Mas mabisang deskripsyon sa mga Alipin ay mga taong May Utang. Sila ang mga Aliping ipinanganak na may utang na, mula sa mga utang na minana sa mga magulang na Aliping nangamatay na. Gayunpaman, wala silang kalayaan na dahil may walang hanggang utang ay tila habambuhay nang magsisilbi sa mga Maginoo. Ito’y katumas din ng habambuhay na kaparusahan. Mayroong dalawang uri ng Alipin.

            Ang Aliping Namamahay na binibigyan ng mga Magino ng maliit na parte ng lupain upang makapagtrabaho ngunit magbabayad pa rin gamit ang mga kinita. At ang Aliping Sa Gigilid na literal na nasa gilid lagi ng mga bahay ng mga Maginoo upang pagsilbihan sila. Mas mababa ang tingin sa Alipin Sa Gigilid sapagkat sila’y nagiging utusan ng mga Datu sa lahat ng mga pangangailangan nito.

Ang Maharlika sa Konsepto ni Marcos

            Tinawag noon ng dating Pangulong Ferdinand Marcos na “Maharlika Culture” ang kanyang isinusulong na Bagong Lipunan (New Society) upang mapalakas ang diwang Makabayan ng mga Pilipino sa kanyang panahon ng panunungkulan. Naging popular ang terminong Maharlika dahil sa ipinangalan ito sa mga kalsada, imprastraktura, samahan o organisasyon, at iba pa. Maging sa mga negosyo, broadcast company, at isang bulwagan sa loob ng palasyo ng Malacañan ay naipangalan din dito. Minsan ring binalak ng dating pangulo na palitan ang pangalan mismo ng buong bansa na Maharlika.

            Nais niyang ibalik ang kaisipan ng mga tao noon sa walang halong kolonyalismo. Sapagkat ang kanyang paniniwalang nasa ilalim pa rin ng kolonyalismo ang bansa sa pangalang Pilipinas dahil ito’y ibinatay sa naging pinuno ng Espanya na si Haring Felipe II, na tinawag niyang ‘baliw’ umano. Aniya, nagpapakita ng pagiging mahinang bansa ang pagtrato bilang isang kolonya. Kaya upang makapagsimula muli ang bansa, dapat itong unahin sa pangalan mismo nito na pinag-ugatan ng sariling kasaysayan.

Ang Katotohanan sa ‘Maharlika’

Kung tutuusin, ayon kay Xiao Chua, isang historyador, maaaring iisa lang ang tingin sa mga Timawa at Maharlika. Pareho itong nasa gitnang uri o middle class partikular noong prekolonyal na panahon. Naninilbihan sa mga Panginoon o Maginoo ngunit hindi naman kahalintulad ng mga Alipin o Uripon.

Sang-ayon din dito si Rolando Borrinaga, historyador mula sa National Commission for Culture and the Arts. Aniya, ang ibig sabihin ng Maharlika noong unang panahon ay isang uri ng tao na malaya o free man. Mali ang paniniwala ng iba ngayon na ito ay nangangahulugang ‘may karangalan’. Mali ang pagtawag dito ng royal, elitista, at aristocrat na konseptong nagmula na sa mga Kanluraning bansa.

Mga Sanggunian:

·         Morrow, Paul. Maharlika and the Ancient Class System. In Other Words. January 16, 2009.

·         Minor Jr., Cesario. Sa Ngalan ng Iba: Pagsusuri sa Etimolohiya ng mga Salitang Aswang at Maharlika. Littlegapanise. May 21, 2008.